| بخش فراموش شده اصل ۴۴ ۱۳۹۱/۰۶/۰۸ |
 در هر حال باید بگوییم که تصور ما در ایران از اقتصاد تعاونی چندان صحیح نیست و این موضوع در بین مردم و حتی خواص اقتصادی به خوبی تبیین نشده است. این در حالی است که در اصل 44 قانون اساسی توجه ویژه ای به اقتصاد تعاونی شده است و در ابلاغیه رهبر معظم انقلاب به روسای قوای سهگانه سال ۸۴ در خصوص این اصل، بخشی به تعاون تاکید دارد. شاید در این میان مروری کوتاه بر تاریخچه تعاونی و تشکل های بین المللی آن اندکی موضوع را روشنتر سازد: 28 کارگر کارخانه پارچه بافی راچدیل انگلستان با انگیزه و نیاز مشترک بهبود شرایط اجتماعی و اقتصادی خود، دست به ابتکار عملی زدند که حاصل آن به سال 1844 میلادی (1223 شمسی) شرکتی بود که دکترین و روش کار آن به نام اصول مکتب شرکتهای راچدیل سرمشقی برای تشکیل شرکتهای تعاونی در دنیا گردید. در پی اوج تشکیل شرکتهای تعاونی در گوشه و کنار جهان و حضور آنان در عرصه های بین المللی پس از جنگ های جهانی، رویای «رابرت آوون» از پیشتازان نهضت تعاون که توسط مخالفان لیبرال خود به لقب سوسیالیت تخیلی متهم می شد، نخستین «اتحادیه بین المللی تعاون» در 18 آگوست سال 1895 (1274 شمسی) سازمان یافت که هم اکنون دفتر مرکزی آن در شهر «ژنو» می باشد. در حقیقت این اتفاق بزرگ و تشکیل این نهاد بین المللی ثابت کرد که نهادی به عنوان اقتصاد تعاونی یک نوع سوسیالیسم تخیلی نیست و امکان تحقق آنهم برای اولین بار در جامعه کاملا سرمایه داری انگلستان را داشته است. آنچه را که ما امروزه تعاونی می خوانیم و در قوانین ما جای پای محکمی یافته است برگردان واژه انگلیسی coopration است.در زبان انگلیسی این واژه در مفهوم لغوی خویش به همان معنی همکاری و مشارکت می باشد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، توجه به نهضت تعاون به عنوان سرمنشأمشارکت مردم در امور اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بیش از پیش معطوفشد، بهطوری که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، بخش تعاون در کناربخش دولتی و خصوصی، از جایگاه ویژهای در اقتصاد کشور برخوردار گردید وپس از آن نیز قانون تعاون جمهوری اسلامی ایران به تصویب سومین دورهمجلس شورای اسلامی رسید در مدل اقتصاد تعاونی ؛ تعاون عبارتست از نوعی همکاری و مشارکت افراد برای ایجاد یک سازمان اقتصادی با قبول اصولی که سوداگری و بهره کشی از افراد را طرد می کند.هدف تعاون جمع ارزشهای اخلاقی همراه با اهداف اقتصادی و اجتماعی و رفع حوائج مشترک افراد است. ودر این نظام اقتصادی و اجتماعی همه فعالیتها با تشریک مساعی و بصورت جمعی صورت می گیرد و به فرد انسانی و آزادی او احترام گذاشته می شود و چنین است که استعدادها نمو می کند و بارور می گردد. استقرار تعاون با تشکیل و توسعه تدریجی شرکتها و اتحادیههای تعاونی صورت می گیرد. شرکت تعاونی سازمانی متشکل از افراد که بمنظور بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی اعضاءو وصول به هدف مشترک و رفع نیازمندیهای آنان از طریق کار وکوشش جمعی و همکاری و اشتراک مساعی همگان و با رعایت اصول آزادی و تساوی حقوق و ابراز رای تشکیل می شود. شرکت تعاونی بر خلاف شرکت سهامی سازمانی است که افراد آن دارای وضعی مشابه و برابر بوده و در اتخاذ تصمیم نسبت به سیاست عمومی شرکت از مزایائی یکسان برخوردارند در شرکت تعاونی یک عضو که به قدرت و آثار عظیم خودیاری و همکاری آشناست و احترام به حیثیت و شخصیت انسان را از اصول اولیه می شناسد در حکم ستونی است که قبه رفیع کاخ تعاون را برپا داشته است. در واقع باید گفت امتیاز شرکتهای تعاونی بر شرکتهای سهامی آن نیست که شرکتهای تجاری بطریق استبداد اداره می شوند و تعاونیها بطریق آزادی بلکه اصل تعاون در این است که کنترل اداره امور شرکت در مؤسسات تجاری محدود به صاحبان سرمایه بوده و در مؤسسات تعاونی در دست کلیه اعضاءاست. در شرکتهای تعاونی صاحب سهم صرف نظر از تعداد سهامی که دارد فقط دارای یک رای است در حالیکه در شرکت غیرتعاونی صاحب سهم بر حسب مقدار و سهام و نوع آن ممکن است صاحب چندین رای باشد.نتیجه مهمی که از این روش حاصل می شود آن است که در شرکت تعاونی یک فرد یا یک گروه کوچک بهیچ وجه نمی تواند بر مبنای تعداد سهامی که در اختیار دارد کارهای شرکت را قبضه کند و کنترل آن را بدست گیرد. به عبارت دیگر می توان گفت که هیچگاه کنترل کار و اعمال نظارت با تعداد سهام و میزان سرمایه ای که متعلق به شخص است ارتباط ندارد و لذا کنترل بر مبنای سرمایه به حداقل ممکن تقلیل یافته است. نقش خلاق تعاونیها در تشکیل واقعی آنان و میزان ثمر بخشی فعالیت آنها به اتحاد و هماهنگی واحدهای پراکنده تعاونی بستگی دارد.تجربه نشان داده که تشکیل اتحادیههای تعاونی از شرکتهای تعاونی در رشتههای مشابه و زمینههای نزدیک به هم حائز اهمیت خاص بوده و قدرتی که از تشکیل اتحادیهها فراهم می گردد به سادگی می تواند موجبات توفیق هر چه بیشتر تعاونیها را در نیل به هدفهای مورد نظر فراهم آورد. آشنایی با اتحادیه بین المللی تعاون و تاثیرات آن در ایران اتحادیه بین المللی تعاون یکی از نهادهای رسمی سازمان ملل متحد بوده و 800 میلیون عضو از شرکتهای تعاونی بیش از 130 کشور جهان که عموماً از کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه می باشند را تحت پوشش دارد و تلاش خود را در عرصه بین المللی معطوف ارتقاء سهم و جایگاه تعاونیها در چرخه اقتصادی کشورها ، نحو تعامل با دولتها و توسعه تعاون بین تعاونگران و کمک به تحقق اصول هفتگانه تعاون می نماید. پنج دفتر منطقه ای، آسیا اقیانوسیه، آفریقا، آمریکا، استرالیا و اروپا، حلقه های ارتباط دهنده دفتر مرکزی در پنج قاره جهان می باشند که عمده وظایف آنان اطلاع رسانی، تحقیق و بررسی مشکلات، پیشنهادها و انعکاس ره آوردهای نهضت تعاون دنیا است. این اتحادیه با سازمانهای بین المللی نظیر سازمانهای بین المللی کار (ILO)، شورای توسعه و تجارت (UNCTAD)، نیز همکاری دارد. همچنین در شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد (UNIECOSOC) در جایگاه مشاور فعال می باشد. اتاق تعاون مرکزی که به نمایندگی بخش تعاونی ایران از اعضای فعال I.C.A بوده ، همکاریهای خوبی را با این نهاد بین المللی دارد که از جمله این همکاریها می توان موارد ذیل را بر شمرد : 1- برگزاری سمپوزیوم بین المللی تعاون در تهران با حضور بیش از80 نفر از اندیشمندان تعاون از کشورهای مختلف . 2- برگزاری نمایشگاه بین المللی تعاون در تهران با مشارکت کشورهای خارجی عضو I.C.A 3- حضور فعال در نمایشگاههای بین المللی I.C.A که در کشورهای پرتغال ، مالزی ، اندونزی در سال های اخیر برگزار شده است . 4- حضور در اجلاسهای بین المللی و مجامع عمومی I.C.A و اعلام برنامه ها و معرفی جایگاه بخش تعاونی در ایران و اتاق تعاون و انتقال و و مبادله تجربیات و دست آوردها . 5- معرفی دوره ای مدیران و کارشناسان بخش تعاون برای استفاده از بورسیه های آموزشهای دوره های 4 ماهه که توسطI.C.A- ROAP ( بخش آسیا و اقیانوسیه اتحادیه بین المللی تعاون ) بصورت رایگان در کشورهای مختلف برگزار می شود . 6- تعامل با دانشگاه بین المللی تعاون در لندن جهت تأسیس دفتر نمایندگی برای پذیرش دانشجوی" تعاون " در ایران . 7- مطالعه برای انجام پروژه های مشترک برای تحقیق و ترویج و آموزش فعالان تعاونی در کشورهای همسایه به مرکزیت ایران . اصول هفتگانه تعاون کدامند: اصول هفتگانه تعاون در حقیقت همان اصول مکتب شرکتهای راچدیل می باشند که در ابتدای مقاله به آن اشاره شد البته این اصول به صورتی که امروز گفته میشود، به وسیله بنیانگذاران و موسسین این شرکت تعاونی اعلام نشده است، بلکه در سال 1931 اتحادیه بینالمللی تعاون هیاتی را مامور نمود تا با بررسی اساسنامه شرکتهای تعاونی راچدیل و قواعد هفت گانه آن اصول اساسی آن را استخراج و به عنوان اساس و مبنای تشکیل و اداره شرکتهای تعاونی اعلام دارد، این اصول عبارتاند از: 1. عضویت آزاد و اختیاری 2. اداره امور شرکت بر اساس دموکراسی 3. بهره محدود سرمایه 4. تقسیم مازاد و عواید شرکت به نسبت معاملات بین اعضاء 5. حفظ بیطرفی در مسائل نژادی، مذهبی و سیاسی 6. انجام معاملات نقدی 7. آموزش و پرورش و تعلیمات تعاونی |